Ο νέος νόμος 5303/2026 για το κληρονομικό δίκαιο δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ ( Α΄ 81/22-5-2026) και ρυθμίζει πλέον τις κληρονομικές σχέσεις με πολλές τροποποιήσεις εκ των οποίων αρκετές άρχισαν ήδη να ισχύουν από τη δημοσίευση του νόμου (22-5-2026) και ορισμένες θα αρχίσουν να ισχύουν για θανάτους που θα συμβούν μετά την 16-09-2026 .
Κληρονομικές συμβάσεις
Καθιερώνεται ο θεσμός της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου με τη σύμβαση να καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων και με την ίδια πράξη να παρέχει τη δυνατότητα να διαθέσουν την περιουσία τους περισσότεροι. Εισάγεται με την κατάρτιση σύμβασης η δυνατότητα παραίτησης προσώπου από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομιά του αντισυμβαλλομένου.
Σύνταξη διαθήκης
Απλοποιείται η διαδικασία σύνταξης δημόσιας διαθήκης και κατάρτισης μυστικής διαθήκης με τη μείωση του αριθμού των παρόντων μαρτύρων, ενώ προβλέπεται ειδική διαδικασία για τη δήλωση της βούλησης του διαθέτη σε περίπτωση σοβαρής αναπηρίας λόγου και εισάγεται ενιαίος τύπος διαθήκης σε έκτακτες περιπτώσεις.
Ποιοι κληρονομούν στην εξ αδιαθέτου διαδοχή
Αναπροσαρμόζονται οι κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής. Μεταξύ άλλων αυξάνεται η κληρονομική μερίδα του επιζώντος συζύγου εάν υπάρχει ένα τέκνο, ο σύζυγος του κληρονομούμενου καλείται εφεξής ως κληρονόμος εξ αδιαθέτου στην τρίτη τάξη αντί στην πέμπτη τάξη που προβλέπεται σήμερα, δεν περιλαμβάνονται στις τάξεις της κληρονομικής διαδοχής πλέον η προπαππούδες και οι προγιαγιάδες του κληρονομούμενου, ενώ οι παππούδες και οι γιαγιάδες του κληρονομούμενου καθώς και τα τέκνα και η εγγονοί αυτού καλούνται στην 4η τάξη, αντί στην τρίτη που προβλέπεται σήμερα, αναγνωρίζεται υπό προϋποθέσεις η κατάταξη στην πέμπτη τάξη του προσώπου που συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση με τον κληρονομούμενο, συνιστάται κληροδοσία εκ του νόμου υπέρ του προσώπου που είχε αναλάβει τη φροντίδα του κληρονομούμενου για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα πριν από το θάνατό του και καθορίζεται το αντικείμενο της κληροδοσίας.
Κληρονομικά δικαιώματα συντρόφων σε ελεύθερη συμβίωση:
Διευρύνεται η προστασία σε πρόσωπα που, παρότι δεν είναι συγγενείς με την παραδοσιακή έννοια (όπως γάμος, θρησκευτικός ή πολιτικός), αποτελούν μέρος της οικογενειακής ζωής του διαθέτη. Ετσι, ακριβώς τα ίδια δικαιώματα επιζώντος συζύγου έχουν και εκείνοι που έχουν κάνει σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης. Επιπλέον, με ειδική διάταξη, ο επιζών σύντροφος (όταν δεν υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης) θα έχει πλήρες κληρονομικό δικαίωμα, όταν δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς που έχουν κληρονομικό δικαίωμα. Με τις αλλαγές, η κληρονομιά περνά στον επιζώντα σύντροφο, εφόσον ζούσαν μαζί τουλάχιστον τρία χρόνια. Ο σύντροφος οφείλει να κάνει αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από τον θάνατο του διαθέτη για να κληρονομήσει τον θανόντα, ενώ μπορεί να χρησιμοποιεί την κοινή κατοικία τους για έναν χρόνο.
Τι γίνεται με τη νόμιμη μοίρα
Μεταβάλλεται η φύση της νόμιμης μοίρας και αυτή αναγνωρίζεται ως χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου ίση με το μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας, προσδιορίζεται δε ο χρόνος της παραγραφής της αξίωσης.
Τι γίνεται με τα χρέη της κληρονομιάς
Ορίζεται ρητά ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για υποχρεώσεις της κληρονομιάς εκτός αν δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομιά ή συντρέχουν ειδικές περιπτώσεις.
Η εκκαθάριση της κληρονομιάς
Επέρχονται αλλαγές ως προς τον διορισμό των εκκαθαριστών και μεταξύ άλλων εκκαθαριστής της κληρονομιάς διορίζεται δικηγόρος, ο οποίος περιλαμβάνεται σε ειδικό κατάλογο που υπάρχει στο δικαστήριο της κληρονομίας, ενώ δεν μπορεί να διοριστεί ως εκκαθαριστής ο κληρονόμος και τα λοιπά μνημονευόμενα πρόσωπα.
Προβλέπεται ότι ο κληρονόμος ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία σε περίπτωση επιχείρησης πράξεων.
Ορίζεται ρητά ότι ο εκτελεστής της διαθήκης εφόσον προβεί σε επιχείρηση πράξεων, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του κληρονόμου ή χωρίς τη συναίνεσή του ή χωρίς την άλλη του δικαστηρίου ευθύνεται ο ίδιος με τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς.
Προστασία της προσωπικότητας του θανόντος
Διευρύνεται η προστασία της προσωπικότητας μετά θάνατον μέσω αναγνώρισης δικαιώματος σε κληρονόμους από διάταξης τελευταίας βούλησης.
Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών συνέταξε έναν Συγκριτικό Πίνακα με όλες τις αλλαγές σε σχέση με το προηγούμενο κληρονομικό δίκαιο
