Ο μαθητευόμενος που εξαφανίζεται
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν απειλεί πρώτα τον έμπειρο δικηγόρο. Απειλεί τον ασκούμενο και τον νέο συνεργάτη, δηλαδή τον δρόμο μέσα από τον οποίο γίνεται κανείς έμπειρος δικηγόρος.
Αφορμή για αυτές τις σκέψεις είναι το άρθρο της καθηγήτριας Μαρίας Δεμερτζή «Τεχνητή νοημοσύνη και εργασία» στην Καθημερινή (5 Ιουλίου 2026). Με βάση τον δείκτη AI Index του Στάνφορντ, σημειώνει ότι η ΤΝ έχει αρχίσει να εξαφανίζει θέσεις εισαγωγικού επιπέδου. Στις ΗΠΑ, η απασχόληση προγραμματιστών 22–25 ετών έπεσε σχεδόν 20% από την κορύφωση του 2022, ενώ των μεγαλύτερων ηλικιών συνέχισε να αυξάνεται.
Το παράδειγμά της είναι ο προγραμματισμός. Το επιχείρημά της όμως ταιριάζει σχεδόν απόλυτα στο δικό μας επάγγελμα: «οι αρχάριοι δεν μπορούν ποτέ να γίνουν έμπειροι, αν δεν τους επιτραπεί πρώτα να υπάρξουν αρχάριοι».
Τι αλλάζει ήδη στο γραφείο
Η ΤΝ αποδίδει καλύτερα στη «δομημένη, μετρήσιμη εργασία», όπως γράφει η Δεμερτζή. Σε ένα δικηγορικό γραφείο, αυτή είναι ακριβώς η δουλειά που παραδοσιακά ανατίθεται στους νεότερους:
- Νομική έρευνα: εντοπισμός νομολογίας και θεωρίας, πρώτη σύνοψη μιας απόφασης σε λεπτά αντί για ώρες.
- Σύνταξη σχεδίων: εξώδικα, επιστολές, τυποποιημένες συμβάσεις, πρώτες εκδοχές δικογράφων.
- Έλεγχος εγγράφων και due diligence: ανάγνωση εκατοντάδων συμβάσεων για ρήτρες αλλαγής ελέγχου, προθεσμίες, ποινικές ρήτρες.
- Μεταφράσεις και συγκρίσεις εκδόσεων: δουλειά που άλλοτε έτρωγε ολόκληρες νύχτες ασκούμενων.
Το κέρδος για τον δικηγόρο είναι πραγματικό: λιγότερη απασχόληση για εργασία ρουτίνας. Το μοντέλο της «πυραμίδας», όμως, με πολλούς νέους συνεργάτες κάτω από λίγους εταίρους, αρχίζει να μοιάζει με στήλη.
Γιατί χρειαζόμαστε περισσότερους έμπειρους, όχι λιγότερους
Η Δεμερτζή υπογραμμίζει ότι η πρόοδος της ΤΝ είναι άνιση και απρόβλεπτη: ένα μοντέλο παίρνει «χρυσό» στη Μαθηματική Ολυμπιάδα, αλλά διαβάζει σωστά ένα αναλογικό ρολόι μία στις δύο φορές. Στη νομική δουλειά αυτό μεταφράζεται σε συγκεκριμένους κινδύνους:
- Ανύπαρκτες παραπομπές. Η αμερικανική υπόθεση Mata v. Avianca (2023), όπου δικηγόροι κατέθεσαν δικόγραφο με αποφάσεις που «εφηύρε» ένα μοντέλο και επιβλήθηκαν κυρώσεις, δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό. Έκτοτε τέτοια περιστατικά έχουν επαναληφθεί σε πολλές χώρες.
- Επαγγελματικό απόρρητο. Ένα έγγραφο πελάτη που ανεβαίνει σε δωρεάν εφαρμογή χωρίς σαφείς όρους επεξεργασίας μπορεί να συνιστά παραβίαση του Κώδικα Δεοντολογίας και του GDPR.
- Ευθύνη. Το μοντέλο δεν υπογράφει δικόγραφο ούτε ασφαλίζεται για επαγγελματική αμέλεια. Η ευθύνη μένει ολόκληρη στον δικηγόρο.
- Ρυθμιστικό πλαίσιο. Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την ΤΝ (AI Act) κατατάσσει συστήματα που υποβοηθούν την απονομή δικαιοσύνης στα συστήματα υψηλού κινδύνου.
Εδώ κλείνει ο κύκλος του επιχειρήματος. Για να εντοπίσεις ένα λάθος της μηχανής, πρέπει να έχεις κάνει ο ίδιος αυτή τη δουλειά αρκετές φορές. Αν οι ασκούμενοι δεν ψάξουν ποτέ νομολογία μόνοι τους, ποιος θα ελέγχει το μοντέλο σε δέκα χρόνια;
Τι μένει ανθρώπινο
Η δικηγορία δεν είναι παραγωγή κειμένου. Είναι κρίση, εμπιστοσύνη και ευθύνη. Αυτά τα τρία δεν αυτοματοποιούνται:
- Το να καταλάβεις τι θέλει πραγματικά ο πελάτης, που συχνά δεν είναι αυτό που ζητά.
- Η δικαστική στρατηγική: πότε συμβιβάζεις, πότε πιέζεις, πώς ψυχολογείς έναν δικαστή ή έναν αντίδικο.
- Η προφορική συζήτηση και η διαπραγμάτευση σε πραγματικό χρόνο.
- Η υπογραφή κάτω από κάθε δικόγραφο, με όσα συνεπάγεται.
Ταυτόχρονα γεννιούνται νέες δεξιότητες. Ο νέος δικηγόρος χρειάζεται να ξέρει να θέτει σωστά ερωτήματα στο εργαλείο, να επαληθεύει κάθε πηγή και να καταλαβαίνει πού τα μοντέλα συστηματικά κάνουν λάθος. Η άσκηση θα μοιάζει λιγότερο με «αγγαρεία» και περισσότερο με επιμέλεια και έλεγχο, αλλά μόνο αν κάποιος την οργανώσει σκόπιμα.
Η άσκηση ως υποδομή
Η Δεμερτζή προτείνει οι θέσεις εισαγωγικού επιπέδου να αντιμετωπίζονται ως «απαραίτητη υποδομή». Για το δικηγορικό σώμα, αυτή η υποδομή είναι η άσκηση. Αν την αδρανοποιήσουμε, σε μια δεκαετία θα έχουμε άφθονα εργαλεία και λίγους δικηγόρους ικανούς να τα ελέγξουν.
Τι μπορεί να κάνει ένα δικηγορικό γραφείο σήμερα:
- Να μην αδρανοποιήσει τους νέους, αλλά να αλλάξει τη δουλειά τους. Ο ασκούμενος να ελέγχει τη νομολογίας, να γράφει πρώτα μόνος του και μετά να συγκρίνει με το εργαλείο.
- Να ορίσει γραπτή πολιτική χρήσης ΤΝ: ποια εργαλεία, για ποια δεδομένα, με ποιον έλεγχο.
- Να επαληθεύει κάθε παραπομπή στην πρωτότυπη πηγή πριν βγει το κείμενο από το γραφείο.
- Να μετρά όχι μόνο τις ώρες που εξοικονομήθηκαν, αλλά και την εμπειρία που απέκτησαν οι νέοι δικηγόροι μέσα στη χρονιά.
Η ΤΝ μπορεί να αφαιρέσει την αγγαρεία από το επάγγελμα.
Αρκεί να μην αφαιρέσει μαζί και το σχολείο που βγάζει τους επόμενους καλούς δικηγόρους.
- Πηγή: Μαρία Δεμερτζή, «Τεχνητή νοημοσύνη και εργασία», Η Καθημερινή, 5 Ιουλίου 2026
