Με έμφαση στα θέματα
Κτηματολογίου και Κληρονομιών
Το γραφείο ιδρύθηκε
το έτος 1975
Δίκτυο συνεργατών
σε όλη την Ελλάδα

Μαγουλά – Κεχαγιόγλου & Συνεργάτες

Νόμιμη μοίρα & Αποκλήρωση

Αν δεν υπάρχει διαθήκη η κληρονομία περιέρχεται σύμφωνα με τις διατάξεις περί της εξ αδιαθέτου διαδοχής κατά ποσοστό ¼ στον/στην επιζώντα σύζυγο και κατά ¾ στα τέκνα. Με τη διαθήκη , βέβαια, ο διαθέτης μπορεί να  καθορίσει διαφορετικά μερίδια ( ποσοτικά ή ποιοτικά ) στους κληρονόμους του αρκεί να κατά την τελική κατανομή κάποιος εξ αυτών να μη κληρονομεί λιγότερο μερίδιο από το 50%  αυτών που θα κληρονομούσε αν δεν υπήρχε η διαθήκη. Αυτό το ελάχιστο ποσοστό λέγεται νόμιμη μοίρα και το δικαιούνται μόνο οι κατιόντες , οι γονείς και ο/η επιζών σύζυγος του κληρονομουμένου οι οποίοι μετέχουν ως αναγκαστικοί κληρονόμοι . Αν στον μεριδιούχο έχει καταλειφθεί λιγότερο από τη νόμιμη μοίρα , το δικαίωμά του υπάρχει για το μέρος που  λείπει (ΑΚ 1827) . Ο υπολογισμός της νόμιμης μοίρας γίνεται με βάση την κατάσταση και την  αξία της κληρονομίας  κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, αφού αφαιρεθούν τα χρέη και οι δαπάνες της κηδείας του και της απογραφής της κληρονομίας.Στην κληρονομία προσθέτονται, με την αξία που είχαν κατά το χρόνο της παροχής, ο,τιδήποτε ο κληρονομούμενος παραχώρησε, όσο ζούσε, χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο είτε με δωρεά είτε με άλλο  τρόπο και επίσης οποιαδήποτε δωρεά που ο κληρονομούμενος έκανε στα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θάνατό του, εκτός αν την επέβαλαν  λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας των γονέων δεν συνυπολογίζεται ό,τι περιέρχεται ως εξαίρετο, σύμφωνα με τη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 1820, στο σύζυγο που επιζεί (ΑΚ 1831).Οι σχετικές ρυθμίσεις για τον τρόπο υπολογισμού κι την αποτίμηση της νόμιμης μοίρας περιέχονται στα άρθρα 1825 έως 1845 ΑΚ.

Από τις διατάξεις των άρθρων 1825, 1839, 1840 και 1843 του Αστικού Κώδικα προκύπτει ότι ο διαθέτης, με διάταξη τελευταίας βούλησης ( διαθήκη) , μπορεί να στερήσει τον κατιόντα του από το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας ( αποκλήρωση ) , για κάποιον από τους περιοριστικά αναφερόμενους στο άρθρο 1840 ΑΚ λόγους, που αναφέρονται στη διαθήκη και υπάρχουν κατά τη σύνταξη αυτής. Ειδικότερα, σύμφωνα με τη διάταξη του παραπάνω άρθρου 1840 αριθ. 3 ΑΚ, ο διαθέτης μπορεί να αποκληρώσει τον κατιόντα του και αν αυτός “έγινε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος με πρόθεση, κατά του διαθέτη ή του συζύγου του”. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής δεν απαιτείται να έχει καταδικασθεί ο κατιών (όπως είναι και το θετό τέκνο του διαθέτη) από ποινικό δικαστήριο, πλην όμως το πολιτικό δικαστήριο, που ερευνά το λόγο της αποκλήρωσης, εξετάζει παρεμπιπτόντως αν συντρέχουν τα στοιχεία κακουργήματος ή πλημμελήματος με την έννοια που λαμβάνονται στο ποινικό δίκαιο. Το δικαστήριο κρίνει εάν το πλημμέλημα είναι “σοβαρό”, με βάση την εκάστοτε κρατούσα ηθική και κοινωνική αντίληψη, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης. Έτσι, “σοβαρό” πλημμέλημα από πρόθεση ικανό να θεμελιώσει τον πιο πάνω λόγο αποκλήρωσης είναι, μεταξύ άλλων, η σκαιά ύβρις, η χειροδικία, η απειλή χειροδικίας κ.α. κατά του διαθέτη ή του συζύγου του (ΑΠ 1406/2012).

Εξάλλου, για να είναι έγκυρη η αποκλήρωση με την στενή έννοια, πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:

  • να γίνει με διάταξη τελευταίας βούλησης (διαθήκη)
  • να υπάρχει βούληση του διαθέτη να στερήσει τον κατιόντα του από τη νόμιμη μοίρα του, η οποία μπορεί να έχει διατυπωθεί ρητά (με τον όρο “αποκληρώνω” ή άλλη παρεμφερή έκφραση, όπως π. χ. “στερώ από τη νόμιμη μοίρα“) ενδέχεται, όμως, και να προκύπτει ερμηνευτικά από το περιεχόμενο της διαθήκης
  • να συντρέχει λόγος από τους περιοριστικά αναφερόμενους στο άρθρο 1840 ΑΚ, των οποίων αποκλείεται η διεύρυνση ή η αναλογική εφαρμογή και σε άλλες περιπτώσεις αποδοκιμαστέας συμπεριφοράς του κατιόντος προς το διαθέτη και την οικογένεια του
  • να αναφέρεται ο λόγος αποκλήρωσης στη διαθήκη, έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα δικαστικού ελέγχου,ως προς το ποιον από τους προβλεπόμενους λόγους αποκλήρωσης εννοεί ο διαθέτης
  • να υφίσταται ο λόγος αποκλήρωσης κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης, χωρίς να είναι απαραίτητο να εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι το θάνατο του διαθέτη και
  • να μην έχει δοθεί συγγνώμη εκ μέρους του τελευταίου.

Αν δεν συντρέχουν οι προαναφερόμενες προϋποθέσεις, όπως συμβαίνει, όταν η αποκλήρωση έγινε χωρίς νόμιμο λόγο ή όταν ο λόγος της αποκλήρωσης που αναφέρεται στη διαθήκη δεν είναι αληθινός ή έγινε για λόγο, για τον οποίο έχει δοθεί συγγνώμη, η αποκλήρωση είναι άκυρη και ισχύει ως αποκλεισμός του μεριδούχου από την εξ αδιαθέτου διαδοχή. Κατά συνέπεια, ο αποκληρωθείς λαμβάνει τη νόμιμη μοίρα του, που είναι το ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας του, αλλά όχι πλέον αυτής, διότι κατά το επιπλέον διατηρούνται σε ισχύ οι διατάξεις της διαθήκης, εφόσον δεν γίνεται επίκληση και δεν αποδεικνύεται νόμιμος λόγος ακυρότητας ή ακυρώσιμου της διαθήκης (ΑΠ 1349/2005).

Σε περίπτωση αποκλήρωσης, ο αποκληρωθείς μπορεί να ασκήσει αναγνωριστική αγωγή για την αναγνώριση της αβασιμότητας – αναλήθειας και ανυπαρξίας των αναφερομένων στη διαθήκη λόγων αποκλήρωσης και, επομένως, ακυρότητας της διάταξης περί αποκλήρωσης, με σκοπό την αναγνώριση περαιτέρω του κληρονομικού του δικαιώματος της νόμιμης μοίρας (ΑΠ 766/2004). Εφόσον αναγνωρισθεί τελεσιδίκως η ακυρότητα αυτή ο μεριδούχος λαμβάνει αυτοδικαίως το ποσοστό της νόμιμης μοίρας του επί της κληρονομιάς του διαθέτη ή το ελλείπον και όχι την εξ αδιαθέτου μερίδα του, αφού σκοπός του διαθέτη με την αποκλήρωση είναι να στερήσει στο νόμιμο μεριδούχο το ποσοστό της νόμιμης μοίρας του ( ΟλΑΠ 935/75, ΑΠ 129/91).

Δ Εκδοση

Πρόσφατα άρθρα

lex
Ηλεκτρονική παραλαβή πιστοποιητικών από το κτηματολόγιο
20 Οκτωβρίου, 2020
lex
Έγγραφο Κτηματολογίου ΠΡ1631/1845184/31-1-2019 Έγγραφο του Κτηματολογίου στο οποίο διευκρινίζεται ότι για την υποβολή των δηλώσεων ιδιοκτησίας του Ν. 2308/1995 κατά το στάδιο της κτηματογράφησης επιτρέπεται η λήψη ενόρκων βεβαιώσεων για την απόδειξη της χρησικτησίας
20 Οκτωβρίου, 2020
lex
Απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΝΕΠ/27623/1752/25.04.2018 Καθορισμός του τρόπου, των όρων, των προϋποθέσεων, της διαδικασίας και των τεχνικών προδιαγραφών για την ηλεκτρονική υποβολή των τοπογραφικών διαγραμμάτων και των διαγραμμάτων γεωμετρικών μεταβολών στη βάση δεδομένων
13 Οκτωβρίου, 2020
Απρίλιος 2023 για ένα πρόδηλο? Σε καθεστώς αρνησιδικίας περιήλθαν οι αιτήσεις για διόρθωση των πρώτων εγγραφών– Απρίλιο 2023 προσδιορίζονται οι αιτήσεις στο Πρωτοδικείο Αθηνών
6 Οκτωβρίου, 2020
κτηματολογικά γραφεία
Κτηματολόγιο: Τελευταία ευκαιρία για διορθώσεις σε 296 ΟΤΑ? Ποιες περιοχές «κλείνουν» 31-12-2020 ! Τι συμβαίνει αν δεν διορθωθούν τα λάθη?
25 Σεπτεμβρίου, 2020